श्री एकमुखी दत्त मंदिरअवधूत चिंतन श्री गुरुदेव दत्त

दत्तक्षेत्रे

श्रीशैल व कर्दळीवन, आंध्र प्रदेश

श्रीशैल व कर्दळीवन, आंध्र प्रदेश
▶व्हिडिओ लवकरच

स्थान: नंदयाल (पूर्वीचा कर्नूल) जिल्हा, नल्लमला जंगल, कृष्णातीरी | संबंध: श्री नृसिंह सरस्वतींचे निजगमन (अ. ५१); तंतुकाची यात्रा (अ. ४३)

पाताळगंगेचा प्रवाह. काठावर अश्रू ढाळणारे शिष्य. पाण्यावर शेवंतीच्या फुलांचे एक आसन तरंगते आहे, आणि त्यावर बसलेले श्री नृसिंह सरस्वती हळूहळू दृष्टीआड होत आहेत. थोड्या वेळाने त्याच प्रवाहावरून चार फुले तरंगत परत येतात. गुरुचरित्रातील अवताराचा हा शेवटचा, सर्वांत हळवा क्षण घडला श्रीशैलावर. आणि याच डोंगराच्या पलीकडे दाट जंगलात आहे कर्दळीवन, जिथे श्रीगुरू गेले.

कथा

विणकर तंतुकाला क्षणात दर्शन (अ. ४३)

गाणगापुरात एक विणकर भक्त राहत होता; गुरुचरित्रात त्याचा उल्लेख तंतुक (विणकर) असा येतो. तो रोज श्रीगुरूंचे दर्शन घेई, मठाची झाडलोट करी आणि जमेल ती सेवा करी.

महाशिवरात्री जवळ आली. गावातील बहुतेक लोक मोठ्या उत्साहाने श्रीशैल यात्रेला निघाले. त्यांनी तंतुकालाही आग्रह केला. पण तो म्हणाला, "माझे श्रीशैल, माझा मल्लिकार्जुन म्हणजे हे श्रीगुरूच. त्यांची सेवा सोडून मी कुठेही जाणार नाही." लोकांनी त्याला मूर्ख म्हटले आणि ते निघून गेले.

शिवरात्रीच्या दिवशी श्रीगुरूंनी विचारले, "सगळे श्रीशैलाला गेले, तू का गेला नाहीस?" तो म्हणाला, "स्वामी, तुमचे चरण हेच माझे सर्व तीर्थ." श्रीगुरू प्रसन्न झाले. "तुला श्रीशैल पाहायचे आहे का? माझ्या पादुका धर आणि डोळे मीट."

त्याने डोळे उघडले तेव्हा तो श्रीशैलावर होता! श्रीगुरूंनी त्याला पाताळगंगेत स्नान करायला सांगितले आणि मल्लिकार्जुनाच्या दर्शनाला पाठवले. मंदिरात शिवलिंगाच्या जागीही त्याला श्रीगुरूच दिसले. यात्रेला आलेल्या गाणगापूरच्या लोकांनी त्याला तिथे पाहिले आणि ते चकित झाले. "हा तर येणार नव्हता, मग इथे कसा?" तो म्हणाला, "मी श्रीगुरूंबरोबर आलो आहे." पण त्यांना खरे वाटले नाही. दर्शन झाल्यावर श्रीगुरूंनी पुन्हा डोळे मिटायला सांगितले, आणि क्षणार्धात तो गाणगापूरच्या मठात परत आला. हातात श्रीशैलाचा प्रसाद होता.

त्याच दिवशी तंतुकाने विचारले, "शिवरात्रीचे एवढे माहात्म्य का?" तेव्हा श्रीगुरूंनी राजा विमर्षण आणि राणी कुमुद्वती यांची कथा सांगितली. पूर्वजन्मी तो राजा एक कुत्रा होता. शिवरात्रीला एका शिवमंदिरात शिरल्यावर लोकांनी त्याला हाकलले, मारले, आणि त्यामुळे नकळत त्याचा उपवास, जागरण आणि मंदिराभोवती प्रदक्षिणा घडली. त्या अजाणत्या व्रताने तो पुढच्या जन्मी राजा झाला. श्रीगुरू म्हणाले, "अजाणता घडलेल्या व्रताचे फळ इतके, तर भक्तीने केलेल्या व्रताचे फळ अपार."

काही दिवसांनी यात्रेकरू परतले आणि म्हणाले, "आम्ही विणकराला श्रीशैलावर पाहिले." गावकरी म्हणाले, "तो तर शिवरात्रीला इथेच मठात होता!" दोन्ही साक्षी ऐकून सर्वांना श्रीगुरूंच्या सामर्थ्याची खात्री पटली.

श्रीगुरूंचे निजगमन (अ. ५१)

बिदरच्या बादशहाच्या भेटीनंतर गाणगापुरात गर्दी फार वाढली. एके दिवशी श्रीगुरूंनी शिष्यांना शांतपणे सांगितले, "आता आम्ही श्रीशैल यात्रेला जाणार आहोत. तिथेच आम्ही गुप्त होऊ." शिष्य रडू लागले, चरण धरून बसले. श्रीगुरूंनी सांत्वन केले, "दुःख करू नका. आम्ही देहाने दूर गेलो तरी गाणगापूर सोडत नाही. रोज संगमावर स्नान करून अनुष्ठान करू, आणि मठात निर्गुण पादुकांच्या रूपाने सदैव असू."

काही निवडक शिष्यांना घेऊन श्रीगुरू श्रीशैलाकडे निघाले. गाणगापूरचे लोक बराच दूरपर्यंत अश्रूंनी निरोप देत मागे आले. श्रीशैलावर पोहोचल्यावर ते पाताळगंगेच्या तीरी आले आणि म्हणाले, "आमच्यासाठी फुलांचे आसन तयार करा." शिष्यांनी शेवंतीची आणि इतर फुले गोळा करून पुष्पासन तयार केले आणि ते प्रवाहावर ठेवले.

श्रीगुरू त्या आसनावर बसले. "तुम्ही परत गाणगापूरला जा. माझ्या पादुकांची पूजा करा. मी तिथेच आहे. आम्ही पैलतीरी पोहोचलो की खूण म्हणून प्रसाद पाठवू." पुष्पासन प्रवाहाबरोबर पुढे सरकू लागले, आणि पाहता पाहता श्रीगुरू दृष्टीआड झाले.

शिष्य तीरावर स्तब्ध उभे होते. काही वेळाने प्रवाहावरून शेवंतीची फुले तरंगत परत आली आणि सायंदेव, नंदी, नरहरी आणि सिद्ध या चार शिष्यांच्या हाती आली. त्याच वेळी पलीकडून काही नावाडी आले. ते म्हणाले, "आम्ही एक तेजस्वी संन्यासी पाहिले. हातात दंड, पायात पादुका. ते कर्दळीवनाकडे जात होते. त्यांनी सांगितले, 'आमच्या शिष्यांना सांगा की आम्ही गाणगापुरात सदैव आहोत.'" हे ऐकून शिष्यांना धीर आला, आणि ते गाणगापूरला परतून निर्गुण पादुकांची पूजा करू लागले.

ग्रंथाचे निवेदक सिद्धमुनी नामधारकाला सांगतात, "ज्या चार शिष्यांना फुले मिळाली, त्यांपैकी एक मी आहे. म्हणूनच मी तुला ही कथा साक्षीने सांगत आहे."

इतिहास

महत्त्व

कथा व शिकवण

कथा शिकवण
तंतुक यात्रेला न जाता गुरुसेवेत राहिला, तरी त्याला श्रीशैल दर्शन मिळाले (अ. ४३) लोक काय म्हणतील याची पर्वा न करता आपली निष्ठा जपावी. खरे पुण्य बाह्य प्रवासात नव्हे, अंतःकरणातील भावात आहे.
पुष्पासनावर बसून श्रीगुरू कर्दळीवनात गेले आणि शिष्यांना फुले प्रसाद म्हणून दिली (अ. ५१) अवतार संपतो, कृपा संपत नाही. गुरुवियोगात शोक करण्यापेक्षा त्यांची शिकवण जगणे हीच खरी भक्ती.
प्रसिद्धी वाढल्यावर श्रीगुरू गुप्त झाले मोठेपणा मिरवू नये. कार्य पूर्ण झाले की नम्रपणे मागे हटणे हे संतलक्षण आहे.

उत्सव

दर्शन माहिती

दर्शनीय स्थळे

श्री एकमुखी दत्त मंदिर